التزام مواقع القنوات الفضائية العربية بالأخلاقيات الإعلامية في تغطية مجزرة المعمداني خلال حرب غزة 2023: دراسة مقارنة
DOI:
https://doi.org/10.35516/Hum.2026.11029الكلمات المفتاحية:
الأخلاقيات الإعلامية، مجزرة المعمداني، موقع الجزيرة، موقع العربية، حرب غزة 2023، نظرية الأجندة، نظرية الخطاب الأخلاقيالملخص
الأهداف: سعت هذه الدراسة إلى التعرف إلى مدى التزام مواقع القنوات الفضائية العربية بالأخلاقيات الإعلامية أثناء تغطية مجزرة المعمداني في الحرب على غزة 2023، من خلال إجراء دراسة مقارنة بين موقع الجزيرة الإلكتروني (الجزيرة نت) وموقع قناة العربية الإلكتروني (العربية). ولتحقيق ذلك، وظّفت الباحثة نظرية ترتيب الأولويات (وضع الأجندة)؛ لاستكشاف أولويات تلك المواقع التي بدورها تؤثر –وفقاً للنظرية- على أولويات الجمهور العربي وترتيبها. كما وظفت الباحثة نظرية الخطاب الأخلاقي لهبرماس؛ لمعرفة درجة التزام تلك المواقع بالأخلاقيات الإعلامية أثناء تغطيتها لمجريات الحرب على غزة، سيّما المجازر التي ارتكبها الاحتلال بحق المدنيين.
المنهجية: استخدمت الباحثة المنهج الكمي من خلال استمارة تحليل المضمون لجمع البيانات، حيث قامت بإجراء حصر شامل لكافة المواد الإخبارية التي تناولت "مجزرة المستشفى المعمداني" بطريقة مباشرة أو غير مباشرة، التي بلغ عددها في موقع الجزيرة الإلكتروني 100 مادة إخبارية، و25 مادة إخبارية في موقع العربية الإلكتروني.
النتائج: أظهرت نتائج الدراسة أنّ موقع قناة العربية كان أكثر التزاماً بكافة الأخلاقيات الإعلامية مقارنة بموقع قناة الجزيرة، وبنسب متفاوتة. في حين أن مستويات التغطية لدى قناة الجزيرة أثناء تناولها لأخبار المجزرة كانت أكثر أخلاقية بنسبة 52%، في حين بلغت في العربية 40%. كما أشارت النتائج إلى اعتماد الجزيرة على مصادر أكثر تنوعاً وأقل مصداقية من قناة العربية، التي اعتمدت على تصريحات القادة السياسيين والعسكريين لاستقاء معلوماتها في المقام الأول، وبنسبة 68%. وركّز كلا الموقعين على موضوع استهداف المدنيين بالدرجة الأولى أثناء تغطية المجزرة مقارنة ببقية الموضوعات.
الخلاصة: أوصت الدراسة بضرورة التركيز على الجانب التحليلي الموضوعي، الذي سيقدم أدلةً للجمهور حول مرتكبي المجازر، بدلاً من استخدام عبارات التحريض، وتوجيه الاتهامات دون معلومات تُذكر.
التنزيلات
المراجع
ALsardi,.A..F..(2025)..Biden's.Policy.towards.the.Palestinian-Israeli.conflict.Opportunities.for.Change.and.Limits.of.Influence..Dirasat:.Human.and.Social.Sciences,.52(3),.6351–6351.
Alhirthani,.M..(2025)..Media.coverage.of.human.rights.in.Palestine,.case.study:.Israel’s.war.on.Gaza.2023–24..Journal.of.Arab.&.Muslim.Media.Research.
Apuke,.O..D.,.&.Omar,.B..(2021)..The.ethical.challenges.and.issues.of.online.journalism.practice.in.Nigeria:.What.do.professionals.and.academics.think?.Technology.in.Society,.67,.101713.
Assalia,.I..(2024)..Western.media.coverage.of.the.ongoing.war.in.Gaza..Journal.of.Artificial.Intelligence.General.Science.(JAIGS),.4(1),.319–324.
Bans-Akutey,.A.,.&.Tiimub,.B..M..(2021)..Triangulation.in.research..Academia.Letters,.2(3392),.1–7.
Bhattacharjee,.G..(2021)..Habermasian.discourse.theory.of.morality:.A.critique.
Brosius,.H..B.,.&.Haas,.A..(2011)..Agenda.setting..Oxford.University.Press.
Dainton,.M.,.&.Zelley,.E..D..(2022)..Applying.communication.theory.for.professional.life:.A.practical.introduction..Sage.Publications.
Davidovic,.J..(2023)..How.Just.War.Theory.can.help.media’s.war.coverage..In.The.Routledge.Handbook.of.Philosophy.and.Media.Ethics.(pp..119–130)..Routledge.
Duvenhage,.P..N..(2024)..Reflections.on.Habermas’s.discourse.ethics..Verbum.et.Ecclesia,.45(1),.3009.
Fahmy,.S..S.,.Salama,.M.,.&.Alsaba,.M..R..(2024)..Shattered.lives,.unbroken.stories:.Journalists’.perspectives.from.the.frontlines.of.the.Israel–Gaza.war..Online.Media.and.Global.Communication,.3(2),.151–180.
Finlayson,.J..G.,.&.Rees,.D..H..(2023)..Jürgen.Habermas.
Gilardi,.F.,.Gessler,.T.,.Kubli,.M.,.&.Müller,.S..(2022)..Social.media.and.political.agenda.setting..Political.Communication,.39(1),.39–60.
Hajra.Chaudhry,.D..M..R..(2024)..Ethical.dilemmas.in.media.coverage.of.Israel–Palestine.conflict:.Analysis.of.The.New.York.Times..Migration.Letters,.21(S11),.72–83.
Harb,.Z..(2024)..Covering.Gaza:.Rethinking.objectivity.in.times.of.human.tragedies..Middle.East.Journal.of.Culture.and.Communication,.17(3),.231–238.
Hess,.K.,.&.Richards,.I..(2021)..Going.“glocal”:.Local.journalism.and.global.ethics..In.Handbook.of.Global.Media.Ethics.(pp..635–653).
Human.Rights.Watch..(2024,.December.19)..Israel’s.crime.of.extermination,.acts.of.genocide.in.Gaza..Retrieved.April.12,.2025,.from.https://2u.pw/ZPnGc
Juntunen,.L..(2022)..Digital.challenges.to.ethical.standards.of.journalism..Council.for.Mass.Media.in.Finland.
Khamis,.S.,.&.Dogbatse,.F..S..(2024)..The.Gaza.war.coverage:.The.role.of.social.media.vs..mainstream.media..IEMed:.Mediterranean.Yearbook.(2024),.295–300.
Khang,.H.,.Ki,.E..J.,.&.Ye,.L..(2012)..Social.media.research.in.advertising,.communication,.marketing,.and.public.relations,.1997–2010..Journalism.&.Mass.Communication.Quarterly,.89(2),.279–298.
Lippmann,.W..(1965)..Public.opinion.(Original.work.published.1922)..http://infomotions.com/etexts/gutenberg/dirs/etext04/pbpnn10.htm
Lipschultz,.J..H..(2023)..Social.media.communication:.Concepts,.practices,.data,.law.and.ethics..Routledge.
Matheson,.D..(2022)..The.ethics.of.war.reporting..In.The.Routledge.Companion.to.News.and.Journalism.(pp..267–275)..Routledge.
McCombs,.M..E..(1976)..Agenda-setting.research:.A.bibliographic.essay.
Mellado,.C.,.&.Hermida,.A..(2022)..A.conceptual.framework.for.journalistic.identity.on.social.media:.How.the.personal.and.professional.contribute.to.power.and.profit..Digital.Journalism,.10(2),.284–299.
Rahim,.R.,.Paracha,.S..A.,.Iqbal,.J.,.&.Imran,.M..(2021)..The.role.of.emotional.intelligence.in.agenda.setting:.A.study.of.social.media..Journal.of.Public.Affairs,.21(3),.e2421.
Schwalbe,.G.,.&.Finzel,.B..(2024)..A.comprehensive.taxonomy.for.explainable.artificial.intelligence:.A.systematic.survey.of.surveys.on.methods.and.concepts..Data.Mining.and.Knowledge.Discovery,.38(5),.3043–3101.
Syvakivskyi,.Y.,.&.Krupskyi,.I..(2023)..Ethical.problems.with.coverage.of.the.Russian-Ukrainian.war.in.online.media.and.social.networks..Rocznik.Instytutu.Europy.Środkowo-Wschodniej,.21,.231–247.
Tartir,.A..(2023,.August.27)..The.PA’s.revolving.door:.A.key.policy.in.security.coordination..Al-Shabaka:.The.Palestinian.Policy.Network..Retrieved.March.6,.2025,.from.https://2u.pw/BcizxRTE
Vargo,.C..J.,.Guo,.L.,.McCombs,.M.,.&.Shaw,.D..L..(2014)..Network.issue.agendas.on.Twitter.during.the.2012.US.presidential.election..Journal.of.Communication,.64(2),.296–316.
التنزيلات
منشور
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2025 دراسات: العلوم الإنسانية والاجتماعية

هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
